Nieuw boek! De speelruimte van het geloof. Getuigenis van een theoloog

Aanleiding

Een academicus behoort jaarlijks enkele wetenschappelijke artikelen af te leveren en om de paar jaar een wetenschappelijke monografie op te brengen. Hij of zij moet zich op die manier, liefst internationaal, in het onderzoeksveld profileren. De termen ‘aflevering’ en ‘opbrengst’ passen perfect in het marktjargon dat ook de onderwijs- en onderzoekswereld heeft thuisgevonden.

Soms vindt men ook de tijd en de energie om een boek te schrijven dat niet in dit kraam past of hoeft te passen, gewoon omdat men het altijd al heeft willen schrijven of omdat men het graag, zoniet nog liever doet dan wetenschappelijk schrijven. Mijn nieuwe boek, dat in het voorjaar bij Davidsfonds in Leuven zal verschijnen, is er zo een. Ik heb dit boek niet geschreven omdat het moet, maar omdat het mag. Het was een plezier om eraan te werken, tussen al de andere verplichtingen door. Ik herinner me overigens nog goed wanneer de eerste woorden op het scherm verschenen: op het moment dat ik van Boston naar Atlanta vloog over Manhattan (tijdens mijn sabbatical in November 2006). Vanuit de hoogte kon je perfect het schiereiland waarnemen en de lege plek van ‘Ground Zero’ vermoeden. Het was een bijzonder moment: mijn uitgangsidee dat theologiseren een mensenrecht is, kreeg in die context een aparte lading. Ik realiseerde mij dat ik met dit nieuwe boek mensen wil bemoedigen om zelf ‘met, over, tegen en zonder’ God te spreken (aldus Helga Kohler-Spiegel), wat ook hun situatie moge zijn. De lege plek van Ground Zero is in die zin bij uitstek theologisch geladen.

Uit het Voorwoord

“In dit boek komen twee bewegingen samen: ik wil enerzijds stem geven aan het hedendaagse verlangen naar levensverdieping en anderzijds voorspreker zijn van de christelijke traditie die zinvol en tegelijk kritisch dat verlangen kan vervullen. Ik zeg wel degelijk ‘kan’, want er zijn vele heilswegen denkbaar en begaanbaar. God heeft vele namen en laat zich niet in één traditie opsluiten. In elk geval vragen velen zich vandaag af of het christelijke geloof voor hen iets kan betekenen. Sommigen willen zelfs opnieuw beginnen met het geloof van hun jeugd, omdat vage spirituele gedachten en praktijken hen tot hiertoe geen voldoening schonken. Wie spiritueel zoekt, wil immers thuiskomen, wil weet hebben van zijn bestemming.

Ik wil christelijk geloven transparant maken voor hedendaagse ervaringen en hedendaagse vraagstellingen vanuit het geloof ontsluiten. Zo wil ik de creatieve speelruimte van het geloof verkennen. Ik ga daarbij uit van het idee dat geloven re-creatief is, in de dubbele zin van het woord: ervaringen krijgen in geloof een nieuwe betekenis, oude betekenissen worden herschikt of her-schapen – en dat proces is ontspannend, het is verbeeldingsrijk en biedt een nieuwe horizon voor het alledaagse. Als professioneel theoloog beschouw ik het als mijn taak om die horizon te verkennen en in mensentaal te beschrijven.

Het eerste hoofdstuk heeft een inleidend karakter en maakt wegwijs op het speelveld van de theologie. Daarna komen zes hedendaagse sleutelthema’s aan bod: lichamelijkheid, spiritualiteit, gemeenschap, opvoeding, arbeid en tijd. In de beschrijving van die thema’s geef ik eerst versterkt weer wat ik meen waar te nemen in de samenleving vandaag. In een tweede stap houd ik die ervaringen tegen het licht van het christelijke geloof. Uit die confrontatie leid ik dan telkens enkele concrete handelingsprincipes af. Mijn bedoeling is met dit boek tegelijk een discussie op gang te brengen in christelijke rangen en het als discussiestof in de openbaarheid te gooien. Naar mijn oordeel heeft onze onderkoelde samenleving nood aan warme onderstromen van betrokkenheid. Nieuwe discours kunnen zich in een postseculiere samenleving ontwikkelen, aldus de Duitse filosoof Jürgen Habermas, wanneer ook de godsdiensten hun kennispotentieel weer inzichtelijk maken. Ik doe dit hier in de vorm van een ‘auto-theo-biografie’ (Pete Ward). Ik wil nadenken over hoe ik mijn bestaan vorm gegeven heb en vorm geef in dialoog met de transcendente grond van dat bestaan. Mijn zelf en mijn ultieme grond komen in mijn levensverhaal samen. Ik zoek naar woorden om die bodemloze grond te benoemen en doe dat in dit boek met woorden uit de christelijke traditie. Elk hoofdstuk begint met een gedicht.“

Inhoudstafel

Voorwoord
Hoofdstuk 1 - Geloof op zoek naar inzicht. Over theologie
Hoofdstuk 2 - Met zicht op de ziel. Over lichamelijkheid
Hoofdstuk 3 - Ontredderend nieuw leven. Over spiritualiteit
Hoofdstuk 4 - Openbarende lotsverbondenheid. Over gemeenschap
Hoofdstuk 5 - De aarde in bruikleen gegeven. Over opvoeding
Hoofdstuk 6 - Toewijding in talenten. Over arbeid
Hoofdstuk 7 - Zaaien in droefheid en oogsten in vreugde. Over tijd
Nawoord
Personenregister
Bijbelplaatsenregister

Veel leesplezier en laat maar horen wat je ervan vindt.